Thừa cân béo phì là tình trạng chất béo trong cơ thể tích tụ bất thường hoặc quá mức, có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Và đặc biệt tình trạng này đang ngày càng phổ biến ở trẻ em. Vậy liệu có phải béo phì do gen di truyền từ cha mẹ có phải là yếu tố khiến trẻ thừa cân hay không? Hãy cùng Dr Spa tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!

Có gene quy định tình trạng béo phì không? 

Các nghiên cứu gần đây cho thấy bệnh béo phì có sự hiện diện của gen di truyền (di truyền đa gen). Cha và mẹ bị bệnh béo phì sẽ có khoảng 80% nguy cơ con bị béo phì. Chỉ có khoảng 7% người bệnh béo phì trong khi bố mẹ bình thường. 

Ngoài ra, việc thiếu vận động đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình hình thành béo phì do sự phát triển khoa học, sự tiến bộ về kĩ thuật thông tin và công nghệ khiến cho con người ngày càng ít vận động. Trẻ em tăng cân nhanh một phần có vai trò của thiết bị công nghệ: tivi, chơi game và ngay trong gia đình cũng ít quan tâm về việc vận động thể chất. 

Trước đây, chế độ dinh dưỡng và vận động là 2 yếu tố quan trọng hàng đầu khi nói về nguyên nhân béo phì. Tuy nhiên, các nhà khoa học nhận thấy tỷ lệ béo phì tăng cao bất thường ở nhóm trẻ có bố mẹ béo phì cũng do sự tương tự chung với tình trạng chênh lệch cân nặng giữa các cặp sinh đôi cùng trứng. Chính điều này đã dẫn tới câu hỏi “Liệu có gene nào quy định nguy cơ béo phì trên cơ thể người hay không?”. 

Câu trả lời đã được làm sáng tỏ rõ ràng sau khi các chuyên gia di truyền thực hiện nghiên cứu toàn bộ hệ gen của người. Khoảng 97 gene đã được tìm thấy dẫn đến tình trạng béo phì bao gồm FTO, MC4R, LEP, INSIG2 và PCSK1. … Các gene lại ảnh hưởng tới sự thèm ăn của trẻ, khiến trẻ thường xuyên thấy đói và từ đó không kiểm soát được lượng thực phẩm nạp vào cơ thể. Một số gene khác kích thích cơ thể trẻ chuyển hoá đường trong thức ăn và phát triển tế bào mỡ. Vì vậy, nếu trẻ có các gene trên, nguy cơ thừa cân, béo phì trong tương lai sẽ tăng lên. 

Có gene quy định tình trạng béo phì không
Có gene quy định tình trạng béo phì không

Yếu tố gene ảnh hưởng như thế nào tới tình trạng béo phì ở trẻ em? 

Theo một số chuyên gia Y khoa thì béo phì là bệnh lý đa yếu tố, tức bị ảnh hưởng của các nguyên nhân di truyền bẩm sinh và sự can thiệp của xã hội. Theo Tiến sĩ Ruth Loos của trường Đại học Y khoa Mount Icahn tại New York thì yếu tố di truyền đóng góp 50% cho tình trạng mất kiểm soát cân nặng của trẻ. 50% còn lại tuỳ thuộc vào chế độ ăn và các hoạt động thể chất. Điều đó có nghĩa là không phải cứ có gene quy định béo phì thì chắc trong tương lai trẻ sẽ mắc phải bệnh lý này. 

Hơn nữa, tính di truyền của tình trạng béo phì do gene di truyền quy định không cao. Để xác định chính xác nguy cơ béo phì của trẻ thì cần tập hợp đầy đủ những gene trên khi tính điểm số đa gen (GPS – Genome-wide Polygenic Scores) . 

Một nghiên cứu thực hiện năm 2019 trên gần 120.000 người cho thấy: những người có điểm số đa gen GPS cao có nguy cơ béo phì nặng hơn 25 lần người có GPS bình thường. Tuy nhiên, khi so sánh BMI của nhóm người có GPS cao thì chỉ có 83% bị dư cân hoặc béo phì. 17% còn lại là những người có cân nặng trong phạm vi bình thường, và 0,2% trong số họ bị thiếu cân. Nghiên cứu trên đã chứng minh yếu tố di truyền có vai trò quan trọng trong nguy cơ béo phì. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng đã khẳng định gene không phải nguyên nhân duy nhất quyết định trẻ có mắc béo phì hay không. 

Yếu tố gene ảnh hưởng như thế nào tới tình trạng béo phì ở trẻ em
Yếu tố gene ảnh hưởng như thế nào tới tình trạng béo phì ở trẻ em

Có nên xét nghiệm gene để xác định nguy cơ béo phì ở trẻ em không? 

 Xét nghiệm gene để xác định nguy cơ béo phì ở trẻ em đã được sử dụng phổ biến tại các nước trên thế giới như Phần Lan, Anh, Đức, Bỉ, Tây Ban Nha, Pháp. .. 

Có nên xét nghiệm gene để xác định nguy cơ béo phì ở trẻ em không
Có nên xét nghiệm gene để xác định nguy cơ béo phì ở trẻ em không

Lợi ích khi xét nghiệm gene béo phì cho trẻ 

Xét nghiệm gene ở trẻ giúp bố mẹ xác định được nguy cơ gây béo phì sau này của trẻ. Áng như vậy vì béo phì dẫn đến rất nhiều bệnh lý nguy hiểm như tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, đái tháo đường, hen phế quản, viêm khớp và gan nhiễm mỡ. .. Thậm chí, nguy cơ mắc một số bệnh lý ung thư cũng tăng lên cao với nhóm người dư cân, béo phì. 

Sau khi xác định được nguy cơ sức khoẻ trong tương lai của trẻ, bố mẹ có thể thay đổi và xây dựng chế độ ăn uống hợp lý nhằm giảm thiểu rủi ro bệnh tật. Hạn chế cho trẻ ăn đồ ngọt, những món chiên rán và nước giải khát có gas cũng như dạy trẻ biết kiểm soát hành vi ăn uống. Bố mẹ cũng nên khuyến khích và giúp trẻ tham gia những hoạt động thể chất để tăng cường tiêu thụ năng lượng thừa. 

Lợi ích khi xét nghiệm gene béo phì cho trẻ
Lợi ích khi xét nghiệm gene béo phì cho trẻ

Thời điểm nên xét nghiệm gene béo phì cho trẻ 

Khi theo dõi 7.861 trẻ em từ giai đoạn sơ sinh tới 18 tuổi, các nhà khoa học tại Anh đã phát triển điểm số đa gen GPS ảnh hưởng rõ nhất lên cân nặng của chúng từ sau năm 8 tuổi. Những trẻ béo phì do gene di truyền sẽ phát triển thể chất bình thường trước giai đoạn tiểu học. Tuy nhiên, sau tiểu học thì nguy cơ thừa cân và béo phì sẽ tăng cao hơn nữa. Một nghiên cứu khác tại Phần Lan khẳng định khả năng tiên đoán nguy cơ sức khoẻ trong tương lai của gene béo phì chuẩn xác nhất đối với trẻ dưới 6 tuổi. 

Bên nữa, bạn có thể hiểu rằng cần xét nghiệm gene béo phì ở trẻ càng sớm càng tốt. Trước giai đoạn tiểu học là thời điểm xét nghiệm gene thích hợp vì độ chính xác cao. Từ lúc đó, bố mẹ cũng có thời gian theo dõi và giúp trẻ xây dựng kế hoạch ăn uống, vận động phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ béo phì hiệu quả. 

Gene là một trong các yếu tố quan trọng xác định nguy cơ béo phì của trẻ. Xét nghiệm gene cho trẻ nhằm xác định được tình trạng sức khoẻ trong tương lai sẽ giúp bố mẹ xây dựng chế độ dinh dưỡng và vận động thể chất phù hợp, qua đó bảo vệ trẻ tối ưu trước những bệnh lý nghiêm trọng. 

Thời điểm nên xét nghiệm gene béo phì cho trẻ
Thời điểm nên xét nghiệm gene béo phì cho trẻThời điểm nên xét nghiệm gene béo phì cho trẻ

Vậy là qua bài viết trên đây, Dr Spa đã giải đáp cho bạn câu hỏi liệu béo phì do gene di truyền là như thế nào. Nếu còn bất kỳ thắc mắc nào hãy để lại bình luận phía bên dưới để chúng tôi có thể hỗ trợ các bạn ngay nhé!